
24 BONA XHOSA - June
1995
IMPUMELELO YEQELA LEBHOLA
LABASE1YHINI KWAMANYE AMAZWE
ISoweto Ladies Football Club ibe nempumelelo emangalisayo kumnyhadala wemidlalo obuseSvenborg, eDenmark. Eli qela lebhola lasesoweto liphumelele kuyo yonke imidlalo esibhozo eliyidlalileyo! Apha sibona ikapteni yalo, uNelly Jomo Mthembu, ephakamise indebe eliyizuze eDenmark.



UGQWESILE EKUNCIPHISENI
UMZIMBA
Umhlali waseSunward Park nohlohla eEast Rand College of Education, uThokozile Magudulela onama-39 eminyaka, kutshanje ukhethwe njenge-1995 Weigh-Less Slimmer of the Year. Unciphise umzimba wakhe nge-31kg, esuka kubunzima be-99,4kg waya kutsho ku-68,4kg yaye uwufezile umnqweno wakhe wokuzinciphisa iinyanga ezisibhozo ngenkqubo yeweigh-Less. Uwuphumezile umnqweno wakhe yaye akasenangxaki kwicala lempilo nolonwabo. Ngaphambi kokuba ndinciphise umzimba wam, ndandiwuquma ngokuthetha gqitha nangokuthetha izinto ezihlekisayo ngokuba mkhulu. Kodwa babundililisa xa ndindedwa ubukhulu bam yaye ndikhathzwa ziingxaki ezininzi endandijamelana nazo ngenxa yobukhulu bam, utshilo.



IIMBALEKI ZIFUMENE INKXASO-MALI UMnu. Peter Atcock, uMlawuli weNgingqi wakwaTastic Rice kutshanje ubhengeze inkxaso-mali eza kunikwa iNatal Athletics Development Programme waphinda waqalisa ne-1995 Tastic Rice Cross Country Projects. Kulo nyaka bazimisele ukuqhuba 1-25 Rural Cross Country Events eza kuba neembaleki ezingama-310 000 eziza kuba nenxaxheba kuyo. Kuza kubandakanywa izikolo neeklabhu zeembaleki ekuququzeleleni olu gqgitso. Njengoko kudityaniswe iNatal Athletics neKwaZulu-Natal School Sport Forum, kuza kwenziwa ukhuphiswano olune lweengingqi.
INATAL PARKS BOARD IZUZE
IBHASO
INatal Parks Board izuze iASTA/Smithsonian Conservation Award yanyakenye. Eli bhaso lehlabathi jikelele linikwe uMlawuli oyiNtloko weNatal Parks Board, uGqr. G.R. Hughes, kwitheko ebeliselisbon. Ngeli bhaso bekunconywa igalelo layo kulondolozo lwendalo kwilizwe elisakhasayo.


Olu khuphiswano lweengingqi luza kuba seMntla-Natal (eNewcastle), lube seMbindini (ePietermarilzburg), lube kuNxweme oluseMantla (eShowe) nakuNxweme oluseMazantsi (eThekwini). UMnu. Alcock uthe balindele ukuba olu khuphiswano lube yintsebenziswano ephakathi kwezikolo nemibutho yamaphondo. Olu khuphiswano luya kuqukunjelwa ngokhuphiswano lweTastic Rice Cross Country Championships apho amaqela eengingqi aya kukhuphisana namanye amaqela. Uhambise wathi ukhuphiswano lweTastic Rice Cross Country luza kuba nomdla kakhulu kulo nyaka.



30 BONA XHOSA JUNE 1995

Obelapho esamkela
ikumkanikazi
ekufikeni kwayo
eMzants!-Aftika
nguSekela-mongameli uThabo Mbeki


Naphi na apho
anyathele khona ukumkanikazi Elizabeth othiywe igama lokuba nguMotlalepula (unomvula)
nguSekela-mongameli
uThabo Mbeki 
uye wamkelwa
yimvula, phofu
ke ubeyixhobele!
Ndimele nditsho ukuThi uBhishophu uDesmond Tutu usile, ungumfundisi ogezayo, indlela ahlekisa ngayo akakwazi kuyilawula. Buza iKumkanikazi, indoda yayo, nebandlalase Tsheshi. UTutu okunene uliyolisa ngemve!o.

Ukumkanikazi Elizabeth 11 yaseBrithani
kunye nendoda yakhe iDuke of Edinburgh iye bebeseMzantsi-Afrika kutshanje kutyelolo olube yimbali. Kodwa kube yiKumkanikazi eye yafumana eyona ngqalelo, bade bampha negama lesiNtu
elithi Motlalepula (unomvula) kuba
kuthe vakunyathela eMzantsi-Aftika
amafu aqokelelana kwagaleleka
izantyalantyala zemvula esikhulule
kwimbalela ebibhokile kweli!

IKUMKANIKAZI
YASEBRITHANI
IZISE IMVULA
KWELI
Kubalisa uDaizer Mqhaba. Iifolo zifunyenwe kwaPex Features nakwaElile Photo Agency

 EGauteng, ukumkanikazi Elizobeth uye kumadlaka aseAvalon apho atyhile ilitye lesikhumbuzo samaxhoba enqanawa uMendi SS owantywila. Le nqanawa yantywila ithutha amajoni aseMzantsi-Aftika ngexesha leMfazwe yeHlabathi yokuQala.
lKumkanikazi ikwadibene nezalamane zala
maxhoba. Obekunye nayo nguTokyo Sexwale noMadiba.


36 BONA XHOSA JUNE 1995

UREBECCA MALOPE
UMOYISILE KWAKHONA
UBRENDA!
kubhale uBONGANI HLAPYWAYO imifanekiso nguTHEMBA NKOS!

 UREBECCA Malope ukhethwe ityeli lesibini luluntu, ngokulandelelanayo, njengemvumi ephambili kukhuphiswano lweCoca Cofa Full Blast Music Show obelusasazwa rhoqo kumaziko angaphezu kweshumi osasazo nangabakwaccv-W. Kwakhona uphinde wamoyisa lowo aphikisana naye uBrenda Fassie - ngendlela ecacileyo!
Akhange ndiyothuke kwaphela loo nto nanjengoko ebengagungqi kumculo wakhe. Ubanika le nto bayilindeleyo abantu - kumculo wakhe woKholo omnandi oxutywe nesingqi somdaniso.
Into emenza ukuba aphumelele yindlela ayiyo kwanokukwazi kwakhe ukuncazelana nabaphulaphuli okungaphakathi entliziyweni yakhe. Kulula ukuba

abantu bazifanise naye kwaye bawucengceleze umculo wakhe.
Umculo wakhe usanda kongezeleleka ngokuthi afote ezinye iivideo ngethuba ekwaSirayeli. Undixelele ukuba oko kungenxa yokubona indawo ezinyulu apho uYesu wakha wahlala khona kwaye nethemba lakhe lomelezekile. Impembelelo ayinikwe koko ingqinwa licwecwe
lakhe elitsha elithi Shwele Baba. UBrenda uphume kwindawo
yesibini. Info enokuxolisa uBrenda ngakumbi kukuba umvelisi wevidiyo wakhe uMark Lawrie utyunjwe njengoyena ubalaseleyo kuluhlu lwabona bophambili kubavelisi beevidiyo, ngevidiyo yakhe yengoma ethi Kuyoze Kuyovalwa. Namaqela amatsha akwaveziwe kolu khuphiswano kwaye oko kudale ukuba abantu banike uAndile Ndebele ngengoma yakhe ethi Konakala indawo enye naleyo bayinike iHelela ngengoma yayo ethi Helela. Bohlulelene ngebhaso le mali elili-R1 2 500. Abanye abafumane imali yiPure Diamond ngengoma yayo ethi My Baas yona igoduke nama-R5 000.
Amagqalo aphesheya afana noJAmes Ingram, CB Milton, Shabba Ranks, All 4 One, Anita Baker kunye noMariah Carey nawo ebeseluhlwini lwabo batyunjiweyo. Abantu baphume ne-All 4 One ngengoma yayo ethi  I Swear. Mna imvumi endiyityumbileyo nguMariah Carey kodwa ke ngenxa yokuba kuhanjwa ngenkqubo yesininzi kuqhutywe olo hlobo nakwiCoca Cola Full Blast Music Show! Ngababukeli nabaphulaphuli abakhethe iimvumi eziphumeleleyo kolu khuphiswano
Bekungebi mnandi na ukuba ngaba inkqubo yesininzi ibinokusetyenziswa nakweminye imiba ebomini?

URebecca uphumelele amatyeli amabini, ngokulandelelana, kolu khuphiswano, ekhethwa ngabantu njengeyona mvumi iphambili yelL Apha ubonisa ibhaso lakhe le mali eli-R15 000.

Ucwangciso lweemvumi eziphambili zaseMzantsi-Afrika kwiCoca Cola Full BIast Music Show lwenze ukuba olu khuphiswano lube qatha kakhulu, kodwa  ke ibe nguRebecca obe neqhayiya lokuphimla aphumelele kolu khuphiswano, ngaloo ndlela wongeze malunga ne-R15 000 kubutyebi bakhe!



UAndile Ndebele ubambene neHelela kwindawo yokuqala kudidi
lwamaqela aphambili asakhulayo.

IPure Diamond yona ifumene ama-R5 000 ngokuphumelela
kudidi lwelona qela liphambili.

IHelela ifumana ibhaso lokuqala kudidi lwamaqela aphambili kwasakhulayo.


44 BONA XHOSA JUNE 1995

UMCEBISI KWEZOMTHETHO


Sazi-mthetho,
Ndingumsebenzi wasefama owamkela ama-R250 ngenyanga. NgoSeptemba nyokenye umqeshi wam wathi ufumene amaphepha achaza imivuzo yabosebenzi basefama. Uthe la maphepha achaza ukuba abasebenzi kufuneka banyuselwe nge-30%, msebenzi ngamnye axhuzelelwe i-R6 kumvuzo wakhe. Ngaba ikho imithelho echaza imivuzo neendlela zokusebenza kwabasebenzi basezifama?
NdinguLM.S., eRoedtan.
Kuba usinike inkcazelo emfutshane kunz!ma ukukuphendula. Phofu ke, singasebenzisa imithetho emibini. nantsi:
a) Kuba iLabour Relations Act yolulelwe nakubasebenzi basezifama, unokuba lilungu lombutho wabasebenzi basezifama, xa ulilo kukho imali exhuzulwayo yamalungu alo mbutho. Lo mthetho ulawula imithetho enento yokwenza nokubhaliswa kwemibutho yabasebenzi nomqeshi, ithintela, isombulule iimbambano phakathi komqeshi nabaqeshwa, njl. b) I-unemployment lnsurance Act isetyenziswa ukuze incede xa obenlkela imali egula, ekhulelwe, ephelelwe ngumsebenzi. Okubalulekileyo kulo Mthetho yindlela ecaciswe ngayo ngayo imivuzo, ukuba wamkela i-R100 iza kunyuswa nge-30%. Iimall ezixhuzulwa emvuzweni zize zifakwe kwiUnemployment Insurance Fund zixhomekeka kumvuzo ofunyanwa ngumqeshwa.
Omnye umthetho wamalungelo abasebenzi basefama yiBasic Conditions of Employment Act, 10 mthetho uchaza iimeko asebenza kuzo umsebenzi, ngokomzekelo, iiyure azisebenza ngemini nezeveki, ixesha elongeziweyo nemali oya kuyifumana, iholide yonyaka neyaxa ugula. Phofu ke ayikabikho imithetho echaza umvuzo wabasebenzi basezifama. Ukuze ufumane amacebiso nenkcazelo ebhekele phaya, yiya kwiDepanment of Manpower ekufutshane nawe.

 Ukuba unengxaki yezomthetho 
bhalela kule dilesi: Legal Ailvisor,
Bona, P.O. Box 32083, Motjeni, 406O.
Ucetyiswa simahla ngomthetho, kodwa qaphela ukuba:
iincwadi ziya kuphendulwa kweli khasi kuphela, akukho mntu uya
kucetyiswa ngokubhalelwa incwadi.
 Iimpendulo zeencwadi zisekelwe kwizinto ezixeliweyo encwadini, ngoko iBona nabacebisi bethu bomthetho abanakubekwa tyala ngomonakalo osenokubangelwa
licebo abakunike lona.

Sazi-mthetho,
Ndacela ukubolekwa imali eli R1 000 kwinkampani ebolekisa ngemali. Bathi mandikhuphe idipozithi eyi-R150, ndayihlawula. Ndithe ndakubuza ukuthi le mali ndiyibolekileyo ndiza kuyifumana nini, bathi ndiya kuyifumana ndakubathumela inombolo yepolisi yam. Kuba ke kungekho polisi ndiyithathileyo, abanakundinceda, ndifuna bondibuyisele i-R150 yam. Ndithini ukuze ndifumane imali yam? NdinguM.N. eMaqume.

Xa inkampani owacela imali-mboleko kuyo ibhaliswe njengebolekisa ngemali, banelungelo lokufuna idipozithi ukuze bakunike imali oyibolekayo. Phofu ke khawukhangele kuxwebhu lwesicelo semali-mboleko ukuze ubone ukuba sikho na isivakalisi esichaza ukuthi idipozithi ekhutshiweyo iyabuyiswa kusini na, xa usayine olo xwebhu akunandlela yakubacela babuyise imali yakho. Ukuba asikho eso sivakalisi, loo nkampani yimangalele kwiSmall Claims Court (unokuyifumana kwiiofisi zakwaMantyi,) ukuze bakuncede kulo mba. Kubalulekile ukuba ube nedilesi yesakhiwo seeofisi zale nkampani ukuze bakhutshelwe iisamani.

Sazi-mthetho,
Ngo-1994 ndingenele
ukhuphiswono ndazuza ipani yokuqhotsa yombane. De kube namhlanje andikalifumani ibhaso lam. Ndithini?
NdinguT.M., eRosslyn.
Ukuba uluphumelele ukhuphiswano wayigcina nemithetho yalo, bathi uzuze ibhaso, unako ukuyimangalela loo  nkampani ngokwaphula isivumelwano. Bhalela le nkampani, yicele ithumele ibhaso emva kweentsuku ezili-14 ifumene ileta yakho, ukuba isilele ukwenjenjalo yiya kuNobhala weSmall Claims Courf  kwiiOfisi zakwaMantyi kwingingqi okuyo ukuze uncedwe. Kanti ke iLegal Aid Clinic (edla ngokufumaneka kwiyunivesithi ekufutshane nawe) inokukunceda

Sazi-mthetho,
Ndineshishini elichumayo kodwa okundixhalabisayo kukukhuseleka ingakumbi xa ndithwele imali ndisiya ebhankini. Ndifuna umpu ukuze ndizikhusele. Ndinokuwucela njani?
NdinguJ.KM., eMiddelburg.
Uxwebhu lwesicelo sokufumana ilayisensi yompu sifunyanwa kwiCommissioner of South Afrian Police Services enelungelo lokubona ukuba ikunike kusini na. Yiya kwisikhululo samapolisa ukuze ufumana uxwebhu kwanoncedo mayela noku.
Khumbula, kukho iimeko ezizodwa ezinokukubangela bangakuniki umpu, ingakumbi xa wakhe wasisaphuli-mthetho esinento yokwenza nobundlobongela.
Njengomntu onompu unomthwalo wokuba uqiniseke ukuba uwugcina ngokukhuseleklieyo. Kufanele uwacele amapolisa akuchazele ukuthi ufanele udubule xa ukweziphi  iimeko. Qaphela ukuba iArms and Ammunition Act igunyazisa ukuba wohlwaye xa waphule umthetho wokusebenzisa umpu.




3 BONA XHOSA - June 1995

		-

	BONA XHOSA - June 1995 37

44 BONA XHOSA - June 1995

